Prawo: Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej a alimenty

Umieszczenie członka rodziny w domu pomocy społecznej (DPS) to często trudna emocjonalnie konieczność. Z drugiej też strony sytuacja budząca wiele kwestii, w tym ponoszenia odpłatności za pobyt ewentualnie również płacenia alimentów na rzecz uprawnionego. 

Zgodnie z art. 54 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osoba wymagająca całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, która nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, ma prawo do umieszczenia w domu pomocy społeczne. Konieczne jest tu ustalenie czy potrzeby osoby uprawnionej mogą być zaspokojone przez rodzinę, usługi opiekuńcze, wsparcie środowiskowe lub inne dostępne formy pomocy. Sam fakt niepełnosprawności czy trudna sytuacja materialna rodziny nie oznaczają automatycznie, że dana osoba powinna trafić do DPS.

Ustawa o pomocy społecznej określa kto i w jakiej kolejności ponosi koszty pobytu. 

W pierwszej kolejności płatność pochodzi z dochodów osoby umieszczonej w DPS, w tym również dziecka, jednak nie może przekraczać 70% tego dochodu. Jeżeli ta wartość nie pokryje odpłatności w całości, brakującą część płacą kolejno:

1. małżonek i zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki),

2. wstępni (rodzice, dziadkowie) 

- z uwzględnieniem zasad ustawowych i sytuacji dochodowej.

3. Gmina, z której mieszkaniec DPS został skierowany. 

- pokrywająca różnicę między średnim kosztem utrzymania a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane.

Obowiązek ponoszenia opłaty zależy, między innymi, od wysokości dochodów osób zobowiązanych z uwzględnieniem sytuacji rodziny i kryterium dochodowego. Dopłatą do DPS co do zasady nie będą obciążone rodziny, w których dochód na osobę wynosi do: 

• 3030 zł – w przypadku osób samotnie gospodarującego albo  
• 2469 zł na osobę w gospodarstwie wieloosobowym. 

Przekroczenie tych progów nie oznacza, że cała nadwyżka, automatycznie zostanie pobrana na odpłatność za DPS. Gmina musi przeprowadzić postępowanie, zbadać sytuację dochodową. Niezbędne będzie przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Ważne mogą tu być warunki uprawniające do zwolnienia w całości albo w części z opłaty (art. 64 ustawy o pomocy społecznej) np.: 

- długotrwała choroba, niepełnosprawność lub bezrobocie;

- trudna sytuacja materialna i rodzinna;

- konieczność ponoszenia opłat za pobyt innych członków rodziny w placówkach;

- utrzymywanie się kilku osób z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

- ciąża albo samotne wychowywanie dziecka;

- inne szczególne okoliczności uzasadniające zwolnienie.

Opłata za DPS a alimenty. 

Obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania określonej osobie środków niezbędnych do zaspakajania jej uzasadnionych potrzeb. Chodzi tu nie tylko o potrzeby podstawowe (mieszkanie, wyżywienie, ubranie, leczenie), ale również pozwalające na rozwój. W sprawach alimentacyjnych sąd bada sytuację i potrzeby uprawnionego do otrzymania alimentów oraz możliwości zarobkowe i sytuację zobowiązanego do płatności. 

Zobowiązanymi do alimentów są:

- rodzice w stosunku do dzieci małoletnich i pełnoletnich, które nie są w stanie samodzielnie utrzymywać się (zarówno niepełnosprawne, jaki i dorosłe uczące się),

- dziadkowie, 

- dzieci i wnuki,

- rodzeństwo,

- byli małżonkowie. 

Rodzice mogą uchylić się od alimentów względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (np. chodzi do szkoły/na studia, ale powtarza lata).

W przypadku, innych niż rodzice, zobowiązanych do płacenia alimentów ważne jest ustalenie niedostatku osoby, na którą ma być płacone. Nie bez znaczenia, jest również zgodność z zasadami współżycia społecznego. 

Płatność uiszczana za DPS będzie brana pod uwagę przy ustalaniu alimentów, jednak nie oznacza automatycznego zwolnienia z alimentów 

Co zrobić, gdy gmina żąda zapłaty?

Jeżeli ośrodek pomocy społecznej lub gmina żąda od członka rodziny pokrycia kosztów pobytu dziecka w DPS – przesyła umowę do podpisania warto:

1. Poprosić o wskazanie podstawy prawnej żądania i szczegółowe wyliczenie opłaty.

2. Sprawdzić, czy prawidłowo ustalono krąg osób zobowiązanych oraz ich sytuację dochodową.

3. Ustalić, czy zachodzą przesłanki do całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty.

4. Złożyć wniosek o zwolnienie, jeżeli przemawiają za tym okoliczności rodzinne lub finansowe.

5. Sprawdzić pouczenie o możliwości odwołania, jeżeli wydano decyzję administracyjną

6. Skonsultować się z parawanikiem.

---

Zadanie pożytku publicznego w zakresie edukacji prawnej. 

adwokatka Magdalena Kusik-Balicka

Stowarzyszenie Inicjatyw Wschodnich w Hrubieszowie

 stowarzyszeniesiw.pl

::news{"type":"see-also","item":"400982"}

Zdjęcie wygenerowałam przez czat GPT