Ukazała się kolejna książka Henryka Żurawskiego o Kryłowie

Została wydana kolejna super – książka Henryka Żurawskiego dotycząca regionu kryłowskiego, tym razem p.t. „Dobra Kryłów w XIX i XX wieku”, dotycząca m.in. historii rodzin Chrzanowskich i Horodyskich, które były właścicielami majątku w tym okresie. We wstępie nadzwyczaj pracowity i dokładny autor przybliża, co zawiera i w jaki sposób powstawała.

Reklamy

 

Wstęp

Kto chociaż raz odwiedził Kryłów, ten ujęty urokiem tego miejsca będzie zastanawiał się nad jego przeszłością. Do takich refleksji zachęcają nas nieliczne już dzisiaj ślady materialne w postaci ruin zamku, bramy dworskiej, fragmentów budynków dworskich, pozostałości po klasztorze, epitafiów w kościele parafialnym czy zachowanych cmentarzy.

Dwie wielkie wojny światowe pozostawiły po sobie pustynię historyczną. Straty ludzkie i prze-mieszczenia ludności też nie sprzyjały zachowaniu pamięci o dawnych czasach.

Niniejsza publikacja jest próbą przybliżenia wyjątkowo bogatej historii tego miejsca, różnie określanego w kolejnych wiekach. Najpierw była to Włość Kryłowska i Klucz Kryłowski, później Państwo Kryłowskie, Hrabstwo Kryłowskie a od początku XIX wieku Dobra Kryłów.

Główny temat publikacji, jakim jest historia Dóbr Kryłów w XIX i XX wieku, poprzedza rozdział poświęcony kryłowskiemu majątkowi w jego pierwszych trzech stuleciach, czyli od początku XVI do końca XVIII wieku.

Rozdział ten zawiera:

–  Informacje o rozwoju terytorialnym włości.

–  Wiadomości o funkcjonowaniu zamku.

–  Informacje o rozwoju miasta.

– Informacje o właścicielach Kryłowa, a byli to przedstawiciele rodów zaliczanych w swoich czasach do najważniejszych w państwie, jak: Tęczyńscy, Ostrorogowie, Wiśniowieccy, Radzie-jowscy, Prażmowscy czy Jeżewscy.

– Informacje o fundacjach kościołów, cerkwi i klasztorów przez ówczesnych właścicieli majątku.

 

Historia Dóbr Kryłów w XIX i XX wieku to główny temat niniejszej pracy.

– Ze szczegółami opisano historię rodzin Chrzanowskich i Horodyskich, które były właścicielami majątku w tym okresie. Przywołano akty urodzeń, ślubów i zgonów.

– Przedstawiono zmiany terytorialne majątku, jak: kupna, wydzielenia, sprzedaże, a w końcowej fazie parcelację całych dóbr.

– Centralnym punktem tego rozdziału i całej publikacji jest przytoczony dosłownie i w całości inwentarz Dóbr Kryłów z 1837 roku. Kompleksowy opis majątku z jego wyceną jednostkową

i zbiorową to wyjątkowa lektura, która bardzo dużo mówi o funkcjonowaniu, jakbyśmy dzisiaj powiedzieli dużego przedsiębiorstwa rolnego.

– Szczegółowo przybliżono kwestie prawne tamtego okresu, odnoszące się do Dóbr Kryłów, jak: prawo spadkowe, kontrakty przedślubne, funkcjonowanie Rad Familijnych, upoważnienia do działań prawnych, umowy kupna – sprzedaży.

–  Zamieszczone mapy pokazują zmiany w układzie leśnym, polnym i drogowym.

–  Opracowanie zawiera informacje o losach rodziny Horodyskich po parcelacji majątku.


Całość publikacji została bogato zilustrowana skanami dokumentów archiwalnych oraz zdjęciami obiektów związanych z tematem. Dopełnieniem pracy jest duża ilość materiałów historycznych cytowanych w całości lub dużych fragmentach. To wszystko pozwala na uchwycenia „ducha czasu”.


Opracowanie powstało w oparciu o bogaty materiał źródłowy, zgromadzony w archiwach oraz literaturę.

– W Bibliotece Akademii Umiejętności i PAN w Krakowie znajduje się rękopis Ks. A. Wadowskiego o wizytacjach biskupich w diecezji chełmskiej.

– Biblioteka Kórnicka PAN w Kórniku w swoich zbiorach posiada listy biskupa Michała Radziejowskiego, kardynała i prymasa Polski i Litwy.

– Archiwum Archidiecezji Lubelskiej w Lublinie posiada zbiór dokumentów Parafii Kryłów z lat 1823-1937.

– W Archiwum Państwowym w Lublinie przechowywane są dokumenty takie jak: Chełmski Konsystorz Greckokatolicki, Akta miasta Kryłowa z lat 1616-1806, Księgi metrykalne parafii rzymskokatolickiej w Trzeszczanach i greckokatolickiej w Mołodiatyczach.

– Archiwum Państwowe w Zamościu przechowuje Hipotekę miasta Hrubieszowa i powiatu hrubieszowskiego, która zawiera księgi dóbr Kryłowa, Kosmowa, Małkowa, folwarków Romanów

i Smoligów oraz akta niehipoteczne notariusza Michała Celejowskiego, gdzie odnajdujemy inwentarz Dóbr Kryłowa z 1837 roku, a także kontrakt przedślubny Józefy Chrzanowskiej

i Władysława Horodyskiego z 1855 roku.

– Archiwum parafii rzymskokatolickiej w Kryłowie zawiera księgi metrykalne od 1826 roku, księgę wizytacji biskupiej z 1816 roku oraz list ks. F. Skórskiego z 1848 roku.

– Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie Delegatura w Zamościu posiada dokumentację konserwatorską obiektów z omawianego terenu.

– Ślady materialne w postaci nagrobków i epitafiów zachowane w kościołach w Kryłowie, Książu Wielkim, Rościszewie i Warszawie.

– Zbiory muzealne pozwalają nam poznać właścicieli Kryłowa uwiecznionych na obrazach.


Literatura dotycząca przedmiotu przedstawiona została w bibliografii.

Badania terenowe pozwoliły oszacować stan zachowania pozostałości po dobrach ziemskich Kryłów.

Mam nadzieję, że lektura tego opracowania wzbogaci Państwa wiedzę w tej dziedzinie.


Autor – Henryk Żurawski


Na stronie Towarzystwa TPKiO więcej informacji nie tylko o książce:

http://www.krylow.info/towarzystwo

 


Opracował – Marek A. Kitliński (mak)